Senokgipa: ROOPAK GOSWAMI
Shillong, Feb 11: A·gilsakni sosibatgipa biap – Mawsynram – ka·sine ka·sine ran·angroroaha, uandake an·chingni mikronchi nikna man·gijagipani a·sel indake ong·enga ine scientist-rang aganenga.
Mawsynram-ni bidingo gital am·sandie nianiko Journal of the Indian Society of Remote Sensing-o chapa ka·aha, aro balwao balbogipa mikronchi nikna man·gijagipa chonchongipa moilarang ba aerosol dongani a·sel aramrangni ong·anirang komienga aro uandake Meghalaya-o mongsonggipa mikka wagipa biapo mikka waanirang komienga ine uno janapaha.
Ia am·sandianiko CSIR-National Physical Laboratory-oni Mamta Devi aro Dr Sumit Kumar Mishra, India Meteoroloical Department, Indian Institute of Technology Delhi, Indian Institute of Tropucal Meteorology, aro Academy of Scientific and Innovative Research baksa bakrime ka·angaha.
2014 oni 2023 bilsirangona satellite-rangoni nianirang aro meteorological data-ko jakkalenba, East Khasi Hills-o balwao donggipa moilarang aramrang aro mikkarang baksa maikai nangrima uko am·sandigipa dolrang nie niaha.
Uandake, re·anggipa bilsi chikkungni gisepo Mawsynram-ni kosako chonchongipa moilarang 14.6%-mang bariaha ine ia am·sandianio nikna man·aha. Ia moilarangara namen chonchonbea aro aramrangni mikka waatanirangko nosto ka·giparang ong·a ine u·ina man·aha.
“Ia chonchongipa moilarang aramrangko bang·batata indiba mikka bitchirangko chonbatata. Ia chonchonbatgipa mikka bitchirang gipin mikka bitchirang baksa brinna neng·nika, uandake mikka waaniko ru·utbatata aro champenga,” ine researcher-rang talatangaha.
2014 bilsio Mawsynram-o bilsi gimik mikka waani 10,235 mm ong·achim indiba 2023 bilsio 8,838 mm ong·e, bilsi chikkungni gisepon 14% tang·onaniko nikna man·aha.
Wachikarini somoio – mongsongbate July, August, aro September-o salgio aramrang dongkamgenchimoba mikka waanirang pangnana bate komibataha.
Uandake chonchongipa moilarangni a·sel mikka waanirang komienga, uandake balwa rongtalgijanichi a·a ran·anirangko man·enga ine u·ina man·aha.
Ia chonchongipa moilarangni a·sel sin·karirango aro wachikarina skang balwa ding·doataniko man·enga ineba nikna man·aha. Iandake ding·doatani aramrangni ong·baani aro balwa balanirangko pangnana bate dingtangate Meghalaya-o mikka waanirangko komiatenge ine researcher-rang u·ina man·aha.
Biomass-ko so·anni aro petrol, diesel aro uandakgiparangko jakkalani a·sel – carbon gisim tang·dorilrikenga, aro uandake ua jolo pangnana bate ding·batanirangkoba chagrongenga.
Mikka waanio pangchakgipa ge·a-gamani, ringani chi, burung-bolgrimko rakkiani aro tourism-ko chalaianirang Meghalaya-o namen neng·nikaniko ra·banasienga. Iandake chonchongipa moilarangni bang·rikrikanichi mikka jime wagipa biaprang jekai Mawsynram aro Sohra-o chi-na dilani aro ding·a-sin·anirango namen dingtanganirangko man·naba gnang ine scientist-rang mikrakataniko on·ataha.
Uandake biomass-ko so·ani aro jabol galanirang ba moila ong·anirangko nambate nirokna nangenga, aro biapko aro balwarangko rongtalatna rake kam ka·na nangenga baksana, Salgro Salaram-o ding·a-sin·ani bidingo niatengon, chonchongipa moilarang ba aerosol baksa aramrangni nangdimeanirangko nina nangenga ine ia am·sandianio janapaha.
“Mawsynram-ara mikka jimbeani gimin mingsinggipa biap ong·jaengaha. Ian mandeni dakgimin kamrangchi mikka waanio bilakbatgipa biaprangonaba dingtanganiko ra·bana man·a ine mesokgipa ong·engaha,” ine senokgiparang talataha.
Na·simang iakoba nina man·gen:
Na·simang iakoba poraina man·gen: Arunachal-ni Tirap-o NSCN-K (Khango Konyak)-ni cadre saksa bame on·a
na·simang hubnetwork.in, oniko video-ko niangan baksa poraina man·gen.
Chingko ka·mao mesokgipa social mediarango jarikna man·gen:-
Twitter- twitter.com/nemediahub
Youtube channel- www.youtube.com/@NortheastMediaHub2020
Instagram- www.instagram.com/ne_media_hub


