Mawlynnong-ni buringoni Meghalaya-ni salgi andalaona, gital rokomrangko nikaniara a•gilsakni jatengao nikkugijaniko paraka
Senokgipa: ROOPAK GOSWAMI
Shillong, April 29: Sikdikgipa, gurian gapgipa Meghalaya-ni buringo, jeon walrang andalkame donga aro ong•telaianirangni teng•ako nikna ama, scientist-rang maiba aiao inmangipa mingsako nikaha; uan andalao napchipe donggipa gital ma•malni seng•wat rokomgni, jerangkon skangode u•ikujachim.
Am•sandianiko Emma Magdalene Nonglang-ni dilanichi, Chandana Dammika Wijekoon, Memorial Ryndong, Dhiraj Kumar Das, Samrat Sengupta aro Jane Wanry Shangpliang nangrime, East Khasi Hills district-oniko Diaphanes meghalayanus aro Diaphanes mawlynnong ine biming minggimin seng•wat rokomgniko nikaha. Khasi ku•siko seng•watko Niangbading ine minga.
Uarangni bimingrangchin miksonganiko paraka. D. meghalayanus bimingko Meghalaya—the “abode of clouds” (aramni dongram)-oniko ra•e mingaha, jean a•dok gimikon uani donganiko man•chapa. Unikoa, D. mawlynnong ina bimingkode Mawlynnong songni bimingko ra•skaaha jeon uako skanggipa nikchengaha aro indake biap aro Khasi jat minggnikon man•chapate mingaha.
Uarangko nikaniara mongsongbegipa ong•a. Bilsi ritchasana batpiloba India-oniko Diaphanes rokomni gital seng•watko mesokani dongkujachim. Iarangko nikdapanichi, India a•songo ma•talgimin seng•watni rokomrang 15 ong•aha, jean am•sandiao ru•utbeaonan nikchanganiko jal•ang kabata gita ong•aha.
Seng•watrangni ma•chakram biaprang, jerangkon maming golmal ka•ani dongkuja, uarangoniko am•sandigiparang uarangko sandie man•ronga – uan tangsekkamaigipa buring-bolgrim, wa•nokgrim aro bolgrimarigipa aro rong•teraragipa chiringgop biaprang ong•a, jeon salni jasenganina agre gipin teng•atani dongja. Salnapangmiting aro andalsimni gisepgriko uarangko name nion, uarang a•aoni adita chudoe bildoe delip delip nitoriri tangsekmrangko ching•ata.
D. meghalayanus-ko tangsekkamaigipa buring-bolgrim aroba chatgipa gue bagan aro wa•grim biaprango, February jolo nikrongbatachim. Uarang ka•singipa, chijimgipa biapo ma•chakronga, jeon ding•ani 18-20°C aro chijimani 77–80% ong•a – Uarang metre 10-15 ona bildoa aro andalao nitoe ching•a.

D. mawlynnong-de diltugipa buring aro andalgropgipa wa•grim, salakkimgipa aro rong•teraragipa chiringgop biaprango dongrongbatskaa. Indakgipa biap bang•batan sikdik daka, manderangni golmal dongja aro natbrak-teng•brakataniba dongja. Biparangde a•aoni metre 15mangonan bildoa, grang grigipa bimarangde rong•terangni kokkimao ba ning•ao dongskaa, uan uarangni ong•ronggija janggi tangbewalaniko parakani ong•a. Biparangna bate bimarangni ching•e delipa ka•sinbata indiba ru•utbate ching•atskaa.
Biapantion, bijoli ba ugita mandechi teng•atgipa donggijanian uarangni ching•ako name nikatbata. Mande songdongram biaprangona bate diltugipa aro salakkimgipa biaprango seng•watrangko nikbata – andalanian uarangni janggi tanganina mongsonggipa ong•a ine mesoka.
Megahalaya-ni seng•watrangni bidingo ian skanggipa scientific documentation ba science-ni gita che•em che•em sandie see rakkiani ong•a ine am•sandigiparang agana – jeon maming see rakkiani ba bimang rakkianiba dongja, ian batanggimin sal-somairango uani bidingo maming am•sandiani dongja ine mesoka.
Meghalaya-o seng•watni rokomrang badita donga uarangko name tale ma•sikujaoba, nie-nikani gitade bang•e dongnaba gnang. A•dokni dingtang dingtang dongramrang, ga•nanggija aro a•bri-a•ding biaprangan rokomanti janggirangna dongchakna namgipa biapko ong•atskaa.
Indake ong•oba, uarangni ma•mal, rokom ba ma•ekarangni bidingo nambate u•inade ning•tubate am•sandianiko dakna nangchongmota ine scientist-rang agana.
“Salsao seng•watrang gimahaode, uarangni ching•ani komiahani gimin ine ong•jawa, indiba an•chingan uarangni ching•na nanggipa andalaniko ripingna man•jani giminsa ong•gen,” uarangni gimana altuani bidingo pangchake, seaniko sedilgipa Emma Magdalene Nonglang aganaha.
“Seng•watrang chonchonbea, indiba uarangni tanganiko mesokanian bil•akskaa; ong•telaiani olgrokangengon, mandejat uana gisik on•na nangskaa.” Dr Jane Wanry Shangpliang agandapaha.
Am•sandie uarangko nikanio mingsa kakket bebeko mesoka; seng•watrang andalanio pangchaka. Meghalaya-ni kona-noksikrango uarangni donganiara, light pollution ba bijolichi ba mandechi ching•atgipa teng•brakatanirangchi ua biaprang nosto ong•kuja – gipinode ta•raken gimaangengjok.
Na·simang iakoba nina man·gen:
Na·simang iakoba poraina man·gen: NGH-o birth certificate man·a ru·utani a·sel admission ra·anio neng·nikaniko man·a
na·simang hubnetwork.in, oniko video-ko niangan baksa poraina man·gen.
Chingko ka·mao mesokgipa social mediarango jarikna man·gen:-
Twitter- twitter.com/nemediahub
Youtube channel- www.youtube.com/@NortheastMediaHub2020
Instagram- www.instagram.com/ne_media_hub


